Allergische rhinitis/hooikoorts

Deze informatie is verkregen van de website van de Nederlandse Vereniging voor Keel-, Neus- & Oorheelkunde en Heelkunde van het Hoofd-Halsgebied.

Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over allergische rhinitis/hooikoorts en speciaal daarbij behorende klachten. Als U recent bij de KNO-arts bent geweest, die U heeft verteld dat allergie één van de oorzaken van uw klachten is, dan kunt U op deze plaats daarover wat meer gegevens lezen. Hebt U er nog nooit mee te maken gehad, maar wilt U er wat meer over weten, dan geldt hetzelfde.

Wat is allergie?   

Allergie is een overgevoeligheidsreactie van het afweersysteem van het lichaam op onschadelijke stoffen zoals stuifmeel, huidschilfers van dieren, huisstofmijt en schimmels. Deze stoffen, die altijd een soort eiwit bevatten, worden allergenen genoemd. Allergie voor deze stoffen geeft klachten van neusverstopping, niezen, snotteren, tranende ogen en jeuk aan ogen, neus en keel.
Neusklachten als gevolg van irriterende (chemische) stoffen zoals tabaksrook of verflucht worden niet veroorzaakt door allergie. Iedereen kan in meer of mindere mate last hebben van deze stoffen.

Wat is hooikoorts?

Aan het eind van de vorige eeuw werd ontdekt dat de klachten van allergie voornamelijk voorkwamen aan het einde van de zomer, tijdens het hooien. De ziekte werd daarom "hooikoorts" genoemd. Maar hooikoorts wordt niet veroorzaakt door hooi maar door stuifmeel van bloeiend gras. Omdat allergie ook veroorzaakt kan worden door allerlei andere stoffen kan beter gesproken worden over "allergische rhinitis", dat allergische reactie van de neus betekent.

Wat zijn de belangrijkste allergenen?

De huisstofmijt is een net niet voor het blote oog zichtbaar, op zich onschadelijk, spinnetje dat in alle Nederlandse huizen voorkomt. Het beestje leeft vooral in huisstof en voedt zich voornamelijk met huidschilfers. Het beestje leeft het prettigst in een warme, vochtige omgeving waar veel huidschilfers zijn, bijvoorbeeld in matrassen, kussens en vloerbedekking. Vooral het bed is een favoriete plaats. Huisstofmijten komen het hele jaar voor, maar hun aantal neemt in de herfst toe.
Pollen zijn stuifmeelkorrels van bloeiende planten, grassen en bomen en kunnen alleen klachten geven in de bloeitijd. De belangrijkste pollen zijn graspollen (bloeitijd van mei tot september) en boompollen (februari tot mei).

katten-2.bmp (266934 bytes)

De belangrijkste veroorzakers van allergische aandoeningen: Linksboven de huisstofmijt, hier sterk vergroot maar in werkelijkheid minder dan een halve millimeter groot, verantwoordelijk voor de huisstofallergie. Hiernaast bloeiend gras, verwekker van  hooikoorts. Andere pollenallergieën ontstaan door bloeiende bomen, vooral wilgen en elzen. Hierboven tenslotte de kat als meest allergene vertegenwoordiger van overgevoeligheid voor huisdierenOok honden en vooral paarden zijn op dat gebied berucht

Mvhnfa6q.jpg (7677 bytes)

Dierlijke producten zoals huidschilfers van katten, honden en knaagdieren kunnen ook allergische klachten veroorzaken.

Welke klachten worden veroorzaakt door allergie?

Mensen die last hebben van allergische neusklachten kunnen worden ingedeeld in twee groepen. De eerste groep, die ook wel de "lopers" worden genoemd, hebben voornamelijk last van een waterige loopneus en niezen en soms ook jeukende, tranende ogen. De meeste "lopers" zijn allergisch voor pollen, sommige voor dieren. De tweede groep, de "blokkers", hebben voornamelijk last van neusverstopping en soms van een loopneus. Astma patiënten kunnen naast deze klachten van de neus ook last hebben van benauwdheid en een piepende ademhaling.

Hoe werkt de neus?

De binnenzijde van de neus is bekleed met slijmvlies. Dit slijmvlies zit vol met klieren die slijm kunnen produceren en met bloedvaten. Normaal wordt er precies genoeg slijm gemaakt om de neus prettig nat te houden. Het slijm in de neus werkt als een beschermende laag tegen bacteriën en virussen. Te veel slijm in de neus veroorzaakt snotteren. Naast te veel slijm in de neus veroorzaakt met name verdikking van het neusslijmvlies neusverstopping. Deze slijmvliesverdikking ontstaat als de bloedvaten in het neusslijmvlies tijdelijk bloed vasthouden en hierdoor toenemen in dikte, zoals bij een aanval van allergie.

Wat gebeurt er bij een allergie aanval?

Als een allergeen (bijv. stuifmeelkorrels van gras) in de neus terechtkomt, ontstaat een reactie van het neusslijmvlies (de bekleding van de neus). Het afweersysteem van de neus reageert abnormaal op het allergeen waarvoor men overgevoelig is. Het allergeen bindt aan antistoffen (zoals Immuunglobuline E) die aan cellen in het neusslijmvlies gebonden zijn. De binding van allergeen aan deze antistoffen stimuleert de cel waardoor bepaalde stoffen vrijkomen, zoals histamine. Deze stoffen verwijden kleine bloedvaatjes en dit heeft de verschijnselen van allergie zoals een jeukende neus, niezen en neusverstopping tot gevolg. Men noemt dit allergische rhinitis.

Kan allergische rhinitis de oorzaak van andere problemen zijn?

Verscheidene ziekten en klachten kunnen (mede) veroorzaakt worden door allergische rhinitis. Dit zijn onder andere oorontsteking, neusbijholten ontsteking, hoesten, hoofdpijn en vermoeidheid. Vaak vermindert dit als de allergie goed behandeld wordt.

Worden alle neusklachten veroorzaakt door allergie?

Niet alle neusklachten worden veroorzaakt door allergie. Neusklachten kunnen ook veroorzaakt worden door infecties, irriterende stoffen en afwijkingen in de bouw van de neus. De bekendste infectie van de neus is een verkoudheid. Een gewone verkoudheid is binnen 1 week weer over. Sommige mensen reageren sterk op niet-allergische prikkelende stoffen zoals tabaksrook, (verf-)luchtjes, mist en temperatuurwisselingen met neusverstopping, niezen en loopneus. Dit wordt niet-allergische of vasomotore rhinitis genoemd. De neusklachten van allergische en vasomotore rhinitis kunnen op elkaar lijken. Bij veel mensen worden klachten zowel door allergenen als door irritantia veroorzaakt.

Hoe onderzoekt de KNO-arts of u allergisch bent en waarvoor?

De KNO-arts gaat met vragen op zoek naar aanwijzingen of en waarvoor u allergisch bent. Om precies uit te zoeken op welke stoffen u reageert wordt een huidtest gedaan, waarbij een aantal prikjes met allergenen in de huid wordt gegeven. Op de plaats van de prik kan roodheid en zwelling optreden. Hoewel deze huidreactie meestal na een half uur verdwenen is kan na 4 - 24 uur opnieuw roodheid en zwelling optreden. De grootte van de rode plek is bepalend voor de ernst van allergie. De betrouwbaarheid van de test wordt gemeten met 2 controle prikjes waarbij de huid in het ene geval niet en in het andere geval wel moet reageren (er wordt respectievelijk alleen een oplosmiddel en oplosmiddel met histamine ingespoten).
Ook kan via een bloedmonster bepaald worden of men allergisch is, en zo ja, voor welke stoffen. Het duurt meestal enige tijd voor de uitslag van dit onderzoek bekend is.
Mochten er twijfels bestaan over een bepaalde stof, dan kan dit eventueel verder worden uitgezocht door de stof direct in de neus te spuiten en te meten welke reactie er optreedt. Dit is een tijdrovend onderzoek, dat meestal niet nodig is.

Hoe kan contact met de voornaamste allergenen vermeden worden?

Bij de behandeling van allergie is het zeer belangrijk dat contact met het allergeen zo veel mogelijk wordt voorkomen. Dit is soms gemakkelijker gezegd dan gedaan. Uw KNO-arts kan u adviseren welke maatregelen voor u noodzakelijk zijn.
De huisstofmijt leeft in stof bij voorkeur op warme vochtige plekken. Het zoveel mogelijk vrij maken van huisstofmijt noemt men saneren. De belangrijkste ruimte in huis waar de huisstofmijt bestreden moet worden is de slaapkamer. Zorg voor een droge slaapkamer door tijdig in het najaar de CV aan te zetten. Om huisstofmijten te doden moeten beddengoed en gordijnen bij 60 graden worden gewassen. Eventueel kan het matras en hoofdkussen beschermd worden met een huisstofmijt dichte hoes. Gladde vloeren en schoonmaken van de vloeren (liefst dagelijks) met plakstofdoekjes en/of natte dweil, voorkomt dat hier stof ontstaat waar huisstofmijten in kunnen leven. Er zijn folders beschikbaar met uitgebreide adviezen over saneringsmaatregelen tegen huisstofmijt. U kunt met uw KNO-arts bespreken welke maatregelen in uw geval zinvol zijn.

Luchtfilterapparaten hebben geen aangetoond effect op klachten veroorzaakt door allergie. Het aanschaffen van zo'n apparaat wordt niet aangeraden.

In geval van graspollenallergie kan geluisterd worden naar de hooikoortsberichten die op radio 1, na het nieuws van 17.30, dagelijks worden uitgezonden van half mei tot half juni. In deze periode wordt op pagina 505 van Teletekst de "pollenverwachting" voor de komende dagen weergegeven.
Houdt in perioden dat er veel pollen in de lucht zijn ramen en deuren zoveel mogelijk dicht. Ga als u veel last heeft niet te veel naar buiten. Vooral 's-ochtends vroeg, op warme zonnige dagen, zijn er veel pollen in de lucht.
Als u allergisch bent voor een huisdier is de beste oplossing het dier het huis uit te doen. Als u besluit dit niet te doen, houdt het dier dan in ieder geval uit de slaapkamer.

Welke medicijnen schrijft uw arts voor?

Medicijnen tegen allergie worden verdeeld in beschermende middelen, die continu gebruikt moeten worden en medicijnen die gebruikt worden als er reeds klachten van allergie zijn.
De beschermende middelen zijn meestal neussprays (bijvoorbeeld Beconase®, Flixonase®, Rhinocort®, Syntaris®). Vooral bij klachten van neusverstoppings helpen deze medicijnen het best.
Antihistaminica helpen snel als er al klachten zijn. Deze medicijnen kunnen gegeven worden als tablet (bijvoorbeeld Claritine®, Hismanal®, Polaramine®, Semprex®, Tinset®, Triludan®, Zaditen®, Zyrtec®) of als neusspray (bijvoorbeeld Allergodil® en Livocab®) of als oogdruppels/zalf (Livocab®). Bij minder heftige klachten kunnen ook Lomusol® neusspray en Opticrom® oogdruppels worden gebruikt.
Hyposensibilisatie, een prikkuur met allergeen, wordt voornamelijk toegepast bij allergie voor pollen, soms ook voor huisstofmijt en katten. Hyposensibilisatie vergt 3 tot 5 jaar waarbij meestal 1 x per 4 tot 6 weken een prik moet worden gegeven. Hyposensibilisatie vermindert de gevoeligheid voor het betreffende allergeen, waardoor de allergische reactie minder hevig wordt.

Slotwoord.
Het is niet mogelijk om in een voorlichtingsfolder alle details voor elke situatie te beschrijven. Aarzel niet om bij eventuele onduidelijkheden aan uw Keel-Neus-Oorarts nadere uitleg te vragen. Aan dat verzoek zal graag worden voldaan.